Het bombardement op het Bezuidenhout, 3 maart 1945

Het geallieerde bombardement op het Bezuidenhout heeft diepe indruk gemaakt. Allereerst, omdat er 510 burgers bij omkwamen, waaronder twee inwoners van Wassenaar. Maar ook vanwege het feit dat juist de geallieerden zo veel slachtoffers maakten onder de burgerbevolking, en de Duitse- en NSB-propagandakanalen daar gretig gebruik van maakten. De door de Britse Royal Air Force aangeboden excuses konden de wrange smaak niet wegnemen.

Er ontstonden geruchten, die suggereerden dat het bombardement niet een mislukking was, maar een ingecalculeerd risico.

Tot op de dag van vandaag wordt het begrip ‘vergissingsbombardement’ wel eens In twijfel getrokken.

Het is zinvol om te verwijzen naar een in 2005 verschenen studie. Wij citeren de website Bezuidenhout.nl.^[1]:

In 2003 kreeg de Haagse historicus drs. Carlo Tinschert van de Stichting 3 maart ’45 de opdracht een onderzoek te verrichten naar de ware toedracht van het Britse bombardement op de wijk Bezuidenhout in Den Haag op 3 maart 1945. Dit bombardement was gericht op de Duitse V-2 installaties in het Haagse Bos, maar trof in plaats daarvan de wijk Bezuidenhout, waarbij 510 burgers het leven lieten, 230 zwaar gewond werden en tienduizenden dakloos raakten. Twee jaar later rondde Tinschert zijn onderzoek af, dat resulteerde in een uitstekend gedocumenteerde, en in een heldere en pakkende schrijfstijl geschreven boek over het bombardement.

Hij heeft de mislukte aanval zelf in een brede historische context geplaatst, waarbij hij de ontwikkeling en inzet van de Duitse V1 en V2 wapens beschrijft, waarna het bombardement op 3 maart 1945 en de nasleep van de aanval uitvoerig aan bod komen. Tinschert heeft in zijn boek niet alleen een helder overzicht van de historische gebeurtenissen gegeven, maar, aan de hand van degelijk archiefonderzoek, ook veel vragen weten te beantwoorden waarom het bombardement zo tragisch mislukte.

Het boek is voorzien van een uitgebreid notenapparaat en bronnenoverzicht, en is ruim geïllustreerd. Ook voor de niet of nauwelijks in het onderwerp ingelezen leek-lezer is het boek prima toegankelijk. Warm aanbevolen!

Carlo Tinschert, Boodschap aan de bevolking van Den Haag. Oorzaken, gevolgen en nasleep van het mislukte bombardement op het Bezuidenhout, 3 maart 1945. Sdu Uitgevers, Den Haag, 206 pagina’s, ISBN 90 1211 188 9.

Hieronder plaatsen wij de tekst van het Voorwoord en het Ten Geleide.

Voorwoord

Tien jaar geleden is de Stichting 3 maart '45 opgericht. De reden was gelegen in het feit dat (oud-)bewoners van de wijk Bezuidenhout wilden herdenken dat hun wijk zestig jaar geleden werd gebombardeerd. Honderden mensen lieten bijgevolg het leven, honderden anderen werden vermist en tienduizenden raakten ontheemd. Het is de grootste ramp die Den Haag ooit heeft meegemaakt. En het is een gebeurtenis waaraan, in de ogen van de stichting bijzonder weinig aandacht werd besteed.

Bij de herdenking in 1995 is gebleken dat er aan herdenken grote behoefte is. En ook nu nog, zestig jaar na deze verwoestende gebeurtenis, laten jaarlijks vele honderden mensen zien dat herdenken nog altijd noodzakelijk is. Niet alleen voor de slachtoffers en de rechtstreekse nabestaanden, maar ook voor de huidige bewoners, die aan de herdenking vaak een ruimere betekenis geven clan alleen de vernietiging van hun wijk. Zij brengen het ook in verband met oorlog in het algemeen en het herdenken van slachtoffers van oorlogen overal in de wereld.

Het bombardement op de wijk Bezuidenhout was een vergissing van de geallieerden, die van plan waren om de V-2-installaties in het Haagse Bos te treffen. Als gevolg van een aantal fouten zijn niet deze installaties vernietigd, maar een groot gedeelte van Bezuidenhout.

Reeds vanaf de oprichting van onze stichting zijn wij veelvuldig benaderd met verhalen en suggesties van nabestaanden als zou het bombardement andere redenen hebben gehad. Redenen die wijdlopig van aard zijn en in de loop van de jaren niet wilden verdwijnen. Voor het stichtingsbestuur is dit de aanleiding geweest om nader onderzoek te laten verrichten naar de werkelijke toedracht van het bombardement. De feitelijke gebeurtenissen zijn tot op heden slechts mondjesmaat en met afstand bestudeerd.

Wij zijn clan ook bijzonder tevreden met dit onderzoek, waarbij de onderzoeker de gelegenheid heeft gehad om bronnen uit de eerste hand te raadplegen. Bronnen die, bij ons weten, tot op heden door geen ander geraadpleegd zijn.

Wij willen voor de totstandkoming van dit onderzoek in het bijzonder de heer Carlo Tinschert danken, die kwalitatief goed onderzoek heeft verricht en zeer veel vrije tijcdin dit onderzoek heeft gestopt. Ook danken wij de heer Kamphuis, directeur van het Instituut voor Militaire Geschiedenis, en de heer De Winter, hoofd van de sectie Luchtmachthistorie. Deze twee legeronderdelen zijn inmiddels opgegaan in het Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH). Zonder hun bijdragen was dit onderzoek nooit tot stand gekomen.

Tot slot, maar niet in het minst, willen wij dankzeggen aan de organisaties die ons gesteund hebben met financiële bijdragen: ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, gemeente Den Haag, Wijkberaad Bezuidenhout, M.A.O.C. Gravin van Bylandt Stichting, Stichting Vrienden van de SBO, Prins Bernard Cultuurfonds, Dr. Hendrik Muller's Vaderlandsch Fonds en Provast Nederland BV.

Het bestuur van de Stichting 3 maart '45,

Hans Verbunt

Els van Rest, Joos Gerbrandy

Jan van der Leeuw

Ten Geleide

Een van de meest opvallende aspecten van het bombardement op het Bezuidenhout van 3 maart 1945 is het aantal meningen over de oorzaken ervan. Hierover is flink gespeculeerd en geschreven. Tot nog toe lijken weinig boeken en artikelen hierover zich te baseren op primair bronnenmateriaal. Meestal blijft het bij ooggetuigenverslagen en herhalingen van wat elders wordt geschreven. De verhalen van individuele personen kunnen zeer waardevol zijn, maar voor het achterhalen van de. werkelijke oorzaken van het mislukken van het bombardement is oorspronkelijk bronnenmateriaal een vereiste.

Om het bombardement van zijn `mythe' te ontdoen besloot de Stichting 3 maart '45 primair bronnenonderzoek te laten verrichten. Via drs. P.H. Kamphuis, hoofcl van het Instituut voor Militaire Geschiedenis en drs. R. de Winter, hoofd van de sectie Luchtmachthistorie, kwam het verzoek in de zomer van 2003 bij mij terecht. De Stichting 3 maart '45 heeft mij verzocht eerst een vooronderzoek te doen om na te gain of er nog meer bekend was over het mislukte bombardement op het Bezuidenhout-kwartier. Dankzij de hulp van de Air Historical Branch (RAF Stanmore) kon ik in een korte tijd aan de juiste archiefstukken komen. Deze lagen in de National Archives in Kew, Londen, voorheen bekend als het Public Record Office. Deze hulp is van grote waarde gebleken, niet alleen voor het voorlopige rapport, ook voor het daaropvolgende project. Het rapport was gebaseerd op een onderzoek in de Britse archieven, aangevuld met de informatie uit boeken, artikelen en websites, plus een bescheiden hoeveelheid Nederlandse archiefstukken. Het bleek dat een meer diepgaand onderzoek de moeite waard was en dat de resultaten daarvan het verdienden om in boekvorm te worden gepubliceerd. Daarna heb ik meer onderzoek in Nederland verricht. Mede dankzij de hulp van enkele door mij geraadpleegde personen is het bock geworden tot wat het nu is: een deugdelijk onderbouwd onderzoek naar de oorzaken van het mislukte bombardement op 3 maart 1945.

De belangrijkste vragen die ik in negen hoofdstukken heb geprobeerd te beantwoorden luiden:

-             Wat was de voorgeschiedenis van het bombardement van 3 maart 1945?

-             Waarom werd er voor de gebruikte aanvalsvorm gekozen?

-             Hoe werd het bombardement uitgevoerd?

-             Waarom is het zo'n grote ramp geworden?

-             Wie of wat was hiervoor verantwoordelijk?

-             Wat heeft de Nederlandse regering in ballingschap gedaan om opheldering te krijgen?

-             Wat hadden de Britse autoriteiten de regering meegedeeld over de oorzaken?

-             Gaven zij een juiste voorstelling van zaken?

-             Zo niet, wat waren de mogelijke oorzaken voor dit Britse stilzwijgen?

-             Wat was het complete verhaal rond de oorzaken van het bombardement?

In dit bock ga ik niet diep in op het lijden van de burgerbevolking. In de loop van zestig jaar zijn er al flink wat publicaties en artikelen verschenen die dit onderwerp hebben aangesneden. Voor gedetailleerde informatie over de V-2's in de breedste zin van het woord verwijs 1k naar de uitstekende website van de heer Tracy Dungan, V2rocket.com. De gevolgen voor de Nederlandse burgers, voor wat betreft inzet van V-2's in Den Haag en het bombardement van 3 maart 1945, staan centraal op de interessante site van heer Jos Borsboom, V2platform.nl. Ook de publicatie van de heer John Verbeek, Vergeltung' uit Den Haag e.o. bevat een schat aan informatie over de lokale inzet van de V-2's en de gevolgen daarvan voor de bevolking.

Deze publicatie is zeker niet de eerste die de oorzaken van het bombardement op 3 maart 1945 aansnijdt. Vooral het bock van Alexander Korthals Altes, getiteld Luchtgevaar. Luchtaanvallen op Nederland 1940-1945, bevat een goede weergave van de gebeurtenissen rond het bombardement op het Bezuidenhout. Om een of andere reden heeft deze auteur, een goed onderzoeker en een begenadigd schrijver, nagelaten om een volledig notenapparaat te gebruiken; dat heb ik in deze publicatie willen vermijden. In dit boek zijn alle gebeurtenissen die hebben geleid tot de noodlottige aanval op het Bezuidenhout, vanaf de eerste raketlanceringen van Haagse bodem, op een rijtje gezet en de aanval zelf is vanuit verschillende gezichtspunten beschreven. Ik heb een gedeeltelijke reconstructie kunnen waken van het gebeurde; alles wat bekend was is in zijn context geplaatst. Daarnaast heb ik nieuwe zaken boven water weten te halen en zijn nooit eerder vertoonde (film)beelden in dit boek opgenomen en beschreven.

Het mislukte bombardement, dat eigenlijk voor het Haagsche Bosch was bedoeld, speelt nog steeds een rol in de levens veel mensen. Allerlei mensen hebben de Stichting 3 maart '45 of mij direct benaderd met (oog)getuigenverslagen en hun visie op de oorzaken van het gebeurde. Ook uit totaal onverwachte hoek kwam aanvullende informatie. Naar aanleiding van een artikel in De Telegraaf van 27 maart 2004 voelde prins Bernhard sterk de behoefte om zijn kant van het verhaal ter beschikking te stellen. Samen met de heer De Winter heb ik een gedetailleerde vragenlijst opgesteld en de prins toegestuurd, die hij heeft beantwoordt. Niet alle vragen kon hij beantwoorden, maar het onderwerp stond hem zo nabij dat hij zijn eigen ervaringen en visie apart heeft toegevoegd. Ook de andere mensen die mij deelgenoot hebben gemaakt van hun ervaringen ben ik zeer erkentelijk. Alle relevante verklaringen heb ik opgenomen in de tekst, zowel die van de prins als van anderen.

Nogmaals: dankzij de hulp van een heleboel personen is dit bock geworden tot wat het is. Ik noem hierbij speciaal de heer Rolf de Winter, het hoofd van de sectie Luchtmachthistorie (SLH) en de heer Piet Kamphuis, directeur van het Instituut voor Militaire Geschiedenis (IMG). Mijn hartelijke dank gaat ook uit naar Henk Koopman, de Nederlandse V-wapenspecialist, naar Huub van Sabben, Hans Nauta, Peter Grimm en Jaap Woortman, alien lid van de Studiegroep Luchtoorlog 1939-1945 (SGLO), naar drs. Erwin van Loo (SLH), Nico Geldhof, vrijwilliger bij het Instituut voor Maritieme Historie, naar Bob de Graaff van de Universiteit Utrecht en Marijke van Faassen van het Instituut voor Nederlandse Geschiedenis. Liesbeth Brama (IMG) wil ik ook graag bedanken, die me oncler andere hielp met het verzamelen van archiefmateriaal. Ten slotte wil ik mijn zusje bedanken, Carla Tinschert, voor haar kritische help bij het leesbaar maken van het manscript. Ten slotte gnat mijn grootste dankbaarheid uit naar mijn vriendin, Barbara Hanekamp. Zonder haar eindeloze geduld en al het werk dat zij mij uit handen heeft genomen was er van dit bock niets terechtgekomen.

Den Haag, september 2005

Carlo Tinschert

^[1] https://bezuidenhout.nl/boodschap-aan-de-bevolking-van-den-haag/