Aan de Rijksstraatweg ligt de portierswoning van landhuis De Paauw. Tijdens de Tweede Wereldoorlog kende deze woning een kortstondige militaire bezetting. In dit korte artikel geef ik daar een toelichting op.

Aan het begin van de twintigse eeuw was de Haagsche Straatweg (nu Rijksstraatweg) een smalle, gemoedelijke, boom-omzoomde laan. Vanuit het noorden komend, vond men na het passeren van het Nieuw Huis Den Deijl iets verder de portierswoning, gelegen op de hoek van – wat nu de Raadhuislaan heet – de oprijlaan van Landhuis de Paauw.

Haagsche Straatweg  (1901) (Foto: Gemeentearchief Wassenaar 01676

De portierswoning (ca 1860) (Foto: Gemeentearchief Wassenaar 18001)

In het najaar van 1942 geeft Hitler opdracht tot de verbetering van de kustverdediging in West-Europa naar het voorbeeld van de Westwall (Westwallartiger Ausbau). Op 6 november 1942 rapporteert de hoogste landmacht-commandant in Nederland aan de Wehrmachtbefehlshaber in den Niederlanden in een notitie van elf pagina’s over de stand van zaken. Daarin schrijft hij onder meer:

West van Wassenaar is er een bijzonder zwakke plek in de kustverdediging. De opstelling van steunpunt XXXVII H [Wassenaarse Slag, nu de Vleermuisbunker genaamd -KN] met een sterkte van 1 officier, 11 onderofficieren en 64 manschappen is op zichzelf al aardig opgeschoten.Zou een vijand dit steunpunt echter omtrekken, dan ontmoet hij aan de noordoostkant van Den Haag praktisch geen tegenstand en kan hij vrij gemakkelijk de verdedigingslinie doorbreken om pas te stuiten op reserves, die vanuit Leiden komen. Hoe meer terrein hij oostwaarts kan veroveren, des te groter wordt het bruggenhoofd dat hier gebouwd kan worden. Daarom verdient het aanbeveling om opstellingen voor pantser afweer geschut in te richten langs de wegen van Leiden en Wassenaar naar Den Haag.

Deze opdracht wordt uitgevoerd en er komt een kanon in de kelder van de portierswoning.

De portierswoning, zoals die in 1945  is aangetroffen. De kelder van de portierswoning is versterkt, een schietsleuf aangebracht en een (inmiddels verwijderd) pantser afweer kanon stond binnen opgesteld.

(Foto Gemeentearchief Wassenaar  01756)

Het verzet heeft de ogen wijd open en rapporteert op diverse manieren over deze gevaarlijk ‘verdekte opstelling’.

Op 14 juli 1943 rapporteert het verzet in bericht Margriet XCII: Tuinhuisje, veranderd in een betonnen koepelkazemat.

Op 6 januari 1944 rapporteert de Geheime Dienst Nederland: Portierswoning, waarin is opgesteld een kanonnetje, gecamoufleerd achter een verkeersbordje is een Bunker.                        

Op 15 december 1944: Op hoek Raadhuislaan Leidsche Straatweg vt 27.100 – 61.000 staat een huisje, waarin een stuk pantsergeschut is opgesteld, cylindrisch met 2 gaten in zijwand cylinder en 2, …..  kaliber circa 6 cm. . Of dat kanon er op die datum (15 december 1944) nog stond, valt te betwijfelen, want de Duitse legerleiding had het kanon al laten inrukken.

Na de landing van de Geallieerden in Normandië (D-Day, 6 juni 1944) zijn Duitse eenheden vanuit Nederland (en ook Wassenaar) daar heen gestuurd en zijn de in onze streek overgebleven troepen herverdeeld. De hoogste landmacht-commandant in Nederland schrijft aan de Wehrmachtbefehlshaber in den Niederlanden dat hij persoonlijk op inspectie is geweest en somt 22 punten van kritiek op. Onder punt 18 schrijft de generaal:

Aan de Rijksweg Den Haag – Amsterdam is aan de oostrand van Wassenaar, 240 meter ten zuiden van de kruising met de weg naar de Wassenaarse Slag een 5 cm kanon geplaatst (in de kelder van een huis ingebouwd). De bediening van dit stuk geschut bestaat uit een korporaal en 5 man. Deze groep leidt een volkomen zelfstandig bestaan. De korporaal is niet in staat om een vuurbevel te geven. Niemand van de bemanning, inclusief de commandant kende het wachtwoord. De lokale commandant krijgt opdracht om na te gaan of de plaatsing van dit kanon daar terecht is, of dat het niet beter aan het Seefront of een andere plek in het Landfront moet worden ingezet. Met Seefront bedoelt de generaal de kustverdediging in de voorste duinenrij; bij het Landfront bedoelt gaat het om landinwaarts gelegen opstellingen, die een vijandelijke aanval vanaf de landzijde moeten afweren.  

Deze opdracht zal ongetwijfeld uitgevoerd zijn.

Hoe het zij, na de bevrijding was het kanon in ieder geval verdwenen en bleef de schietsleuf met het bord Den Haag 9 KM nog een tijd zichtbaar. Uiteindelijk is de schietsleuf dichtgemaakt en is dit stukje geschiedenis onzichtbaar geworden.

De portierswoning in 1973. (Foto:Jan Stegeman, Wassenaars Gemeentearchief 01755)

Kees Neisingh,

1 februari 2025

PS: Als iemand foto’s heeft van de portierswoning met het bord en/of de schietsleuf, dan ontvangt de Historische Vereniging Oud Wassenaer die graag.