In de Wassenaarder van enkele weken geleden heb ik u verteld, dat Johannes Mansvelt, de molenaar van de korenmolen Windlust, vanaf 1907 niet meer de enige meelleverancier in ons dorp was. Vooral waar het de productie van veevoer betreft kreeg hij er vanaf dat jaar een concurrent bij: de Coöperatieve Landbouwvereniging “Samenwerking”. Het was geen toeval, dat dit in het begin van de vorige eeuw plaatsvond en daar wil ik u nu iets meer over vertellen. Hierbij maak ik dankbaar gebruik van het door C.F. Roosenschoon in 1957 geschreven boekje: Een halve eeuw agrarisch leven in en om Wassenaar.
De uitvinding van de stoommachine
“Wassenaar bleef ondanks alles een aristocratisch dorp en heeft getracht dit karakter tot op de huidige dag te bewaren. Waar landadel woonde, daar woonden ook boeren. Van oudsher werd hier landbouw bedreven, hoofdzakelijk veeteelt, - in later jaren ook bloembollenteelt en enige tuinbouw. Naarmate de steden groeiden, werden de voedselleverende boeren nog onmisbaarder. Doordat juist in Holland een aantal industriesteden opkwamen, steden waarop ook de handel zich concentreerde, werden de boeren in de omgeving van deze steden vroeg betrokken bij goederenruil. Het boerenbedrijf kwam in de maalstroom van de technische revolutie, die teweeg werd gebracht door de uitvinding van de stoommachine”, zo lees ik in bovenstaand boekje.
Een graanoverschot in Amerika
De uitvinding van de stoommachine heeft verstrekkende gevolgen gehad. Zo ging bijvoorbeeld het vervoer - zowel over land als over water - beduidend sneller. Rond 1880 was er in Noord Amerika een enorm overschot aan graan. Dit graan, zowel tarwe als maïs en gerst, kon per trein en per stoomschip naar Europa vervoerd worden. En zo konden de boeren tegen lage prijzen veevoeder kopen. Over het algemeen had de Hollandse veeboer weinig of geen bouwland en was dus aangewezen op het kopen van veevoer. Het graan werd vanuit Rotterdam door handelaren naar de diverse dorpen vervoerd en hier ging het vaak mis. Er werd op grote schaal mee geknoeid en dit was de voornaamste reden waarom boeren zich gingen verenigen in coöperaties. Uiteraard speelde de prijs ook een rol. Bij de Boerenleenbanken, die rond de eeuwwisseling naar Duits voorbeeld werden opgericht, kon zo nodig geld geleend worden. Het ging in eerste instantie om het gezamenlijk kopen van producten. De eerste coöperatie werd in 1877 in Zeeuws-Vlaanderen gesticht en in ons dorp was dat in 1907 het geval. Al snel besloot men hier ook een maalderij aan toe te voegen, zodat men de hele productielijn in eigen hand had.
Samenwerken van groot belang
“Wilden de boeren er zeker van zijn dat zij goede kwaliteit veevoeder konden kopen tegen billijke prijzen, dan was ook hier een aankoopcoöperatie en vooral een eigen maalbedrijf onmisbaar”, zo schrijft C.F. Roosenschoon.
Carl Doeke Eisma