In zijn bijdrage in deze rubriek ‘De twee zwagers’ noemt Peter Ten Arve het door E. C. Houbolt geschreven jeugdboek ‘De smokkelaars van Wassenaar’. Ik ga u iets meer vertellen over dit boek en de schrijver ervan en daarbij maak ik dankbaar gebruik van het door Robert van Lit geschreven artikel in het Jaarboek 2008 van de geschiedkundige vereniging Die Haghe: ‘Eduard C. Houbolt, de eerste geschiedschrijver van Wassenaar.’
Everhardus Christiaan Houbolt – als schrijver gebruikt hij de naam Eduard - is in 1869 in Benthuizen geboren. Zijn vader was hoofd van een school en na zijn studie aan de kweekschool in Haarlem ging Eduard als onderwijzer in Sassenheim werken. Enkele jaren later werd hij in Zevenhoven tot schoolhoofd benoemd. Hij trouwde met Cornelia Veldhuyzen van Zanten en toen er een vacature in Wassenaar vrijkwam, solliciteerde hij hierop. Het ging wel om een tijdelijke baan. Het hoofd van de openbare lagere school nr. 1 de heer Peereboom had in verband met gezondheidsproblemen langdurig verlof gekregen en moest voor die periode vervangen worden. Eduard werd aangenomen en ging op het adres Schoolstraat 3 [nu Schoolstraat 4] wonen in de onmiddellijke nabijheid van de school. Toen Peereboom weer aan het werk ging, moest Eduard naar ander werk uitzien en in 1908 werd hij tot rentmeester van de Wassenaarse landgoederen van koningin Wilhelmina benoemd. Hij liet in die periode een huis op het adres Lange Kerkdam 1 bouwen en later verhuisde hij naar de rentmeesterwoning op Raaphorst. Tot zijn pensioen in 1932 bleef hij dit werk doen. Enkele jaren later verhuisde hij naar Scheveningen. In 1942 ging hij bij zijn dochter in Genemuiden wonen en hij overleed in 1950 in Wassenaar. Naast zijn werk als onderwijzer en rentmeester heeft hij zowel kinderboeken als historische boeken geschreven.
In het bijblad ‘Haagse Schouw’, van het Wassenaars Nieuwsblad van 21 februari 1948 trof ik een artikel van zijn hand aan. Hierin vertelt hij dat als gevolg van het Continentaal Stelsel het smokkelen de kop opstak. Van 1795 tot 1810 was ons land een vazalstaat van Frankrijk en van 1810 tot 1813 maakten we deel uit van het Franse keizerrijk. De Franse bewindvoerders hadden de handel met Engeland verboden. Het ging dan vooral om koffie, thee, tabak en suiker. De smokkelaars probeerden de Franse douaniers op alle mogelijke manieren om de tuin te leiden. Daar komt bij, dat de toenmalige baljuw van ons dorp, Van Bergen, dit oogluikend toeliet. In dit artikel trof ik de volgende opmerkelijke zin aan: “Bijna zonder uitzondering waren de bewoners der Heerlijkheid Wassenaar bij de smokkelhandel betrokken.” Vele jaren eerder – in 1904 - verscheen zijn boek ‘De smokkelaars van Wassenaar’ en hierin komt bovenstaande stof tot leven. Ik heb dit boek onlangs gelezen. Zeker voor inwoners van Wassenaar is het interessant om te lezen al werd het mij al lezende wel duidelijk waarom een aantal boeken van zijn zwager C. Joh. Kieviet – denk maar aan de boeken over Dik Trom – nog steeds gelezen worden en zijn boeken in de vergetelheid zijn geraakt.
Tot slot het boek zelf. In het voorwoord staat onder andere: “De bouwstoffen voor dit verhaal uit den tijd van den smokkelhandel vond ik in het gemeente-archief van Wassenaar.” Een viertal kwajongens richtte de Wassenaarse smokkelbond “Oranje boven!” op en ze beleefden hiermee de nodige avonturen. Het verhaal speelt zich voornamelijk af in ons dorp zelf en in het duingebied tussen Scheveningen en Katwijk. Ik geef u enkele voorbeelden uit het boek waarin dit duidelijk wordt: “De openbare school in de Ooststraat [wat nu de Schoolstraat is] en de Fransche school in de Langestraat gaan uit.”, “Een boschrijk gedeelte van het duin bij Wassenaar achter het buitengoed Rijksdorp trekt aller aandacht.” en “Ze zouden bijvoorbeeld een deel naar de Meyendel kunnen brengen.”
Het boek eindigt in 1813. In dat jaar kwam er immers een einde aan de Franse overheersing.
Carl Doeke Eisma