In een vorige bijdrage schreef ik een artikel over de metaalpletterij en ijzergieterij L.I. Enthoven & Co. Voor de volledigheid wil ik u in deze bijdrage iets vertellen over een vergelijkbare fabriek in Den Haag: De Prins van Oranje. Bovendien is het zo dat ik vrijwel wekelijks werk met één van de producten die hier meer dan honderd jaar geleden vervaardigd zijn.
In 1840 startte Albert Sterkman op de Stationsweg een fabriekje waar vooral kachels gemaakt werden. Na zijn overlijden in 1846 zette zijn vrouw dit bedrijf voort onder de naam: de Weduwe Sterkman & zoon. In 1857 werd de bankier F.H.M. Pino Post – samen met een kleinzoon van Albert - eigenaar van het bedrijf en twee jaar later ging deze kleinzoon, C.P. Hotz, samenwerken met J.J. van Coeverden. Vanaf 1866 werd de naam De Prins van Oranje gebruikt en onder deze naam heeft het bedrijf tot 1897 bestaan. In de loop der jaren is de fabriek flink uitgebreid. Als voorbeeld: in 1868 werkten er 575 mensen bij De Prins van Oranje. Er was dan ook sprake van een bedrijf waar stoommachines gebouwd werden en grote constructiewerken, als bruggen en stationsoverkappingen. Vanaf 1843 reed er al een trein tussen Amsterdam en Den Haag, dus de locatie was in verband met het vervoer van de producten slim gekozen.
Deze fabriek heeft zich vooral gespecialiseerd in het vervaardigen van molenassen en dan heb ik het over een aantal van zo’n 1500! De molenas, ook wel bovenas genoemd, bevindt zich in de kap van de molen. Het gevlucht, zo u wilt het wiekenkruis, is hieraan bevestigd en via deze bovenas, enkele tandwielen en de koningsspil wordt de draaiende beweging van de wieken overgebracht naar een werktuig dat zich lager in de molen bevindt. Bij een korenmolen gaat het dan om de bovenste van een tweetal stenen en tussen die stenen wordt het graan tot meel vermalen. Zo is in 1893 in de korenmolen van Wassenaar een gietijzeren bovenas van deze firma geplaatst – nummer 1409 met een lengte van 5.30 meter - en hij functioneert nog steeds na al die jaren. Ik ben molenaar op deze molen, vandaar de zin in het begin van dit stukje waarin ik vertel dat ik nog steeds met één van die producten werk. Mocht u eens langs willen komen dan kan dat. Vrijwel iedere zaterdagmiddag is de molen voor publiek geopend.
Carl Doeke Eisma
Een tekening van de fabriek, in 1882 door Vincent van Gogh gemaakt.
De Historische Vereniging Oud Wassenaer heeft getracht de rechthebbenden van afbeeldingen te achterhalen. Degene die de auteursrechten hierop heeft, wordt daarom uitgenodigd met de secretaris contact op te nemen. Voor de duidelijkheid in relatie tot de tekst zijn enkele foto’s bewerkt.