In het eerste deel over de schelpenvisserij heb ik iets verteld over de omvang van deze bedrijfstak. Nu komt vooral aan de orde hoe de werkzaamheden verliepen. Schelpenvissen was zwaar werk, in weer en wind.
De visser ging eerst met zijn paard en kar vanuit het dorp via de Slag naar het strand. Hij zorgde ervoor aan te komen als de eb inzette. Dat werkte het beste. Hoe dat ging, vertelde bijvoorbeeld schoolmeester Jan Ligthart in de toelichting bij de desbetreffende schoolplaat door Cornelis Jetses uit 1926. De kar met haar twee brede en bijna manshoge wielen werd tot in de branding gereden en vervolgens gestopt. De visser stapte dan in het water, iets voorbij de vloedlijn waar de golven braken. Als gereedschap had hij een strijkbeugel, een ruim twee meter lange stok met aan het uiteinde een ongeveer 60 centimeter wijde metalen beugel die een net openhield. De beugel drukte hij op de schelpenlaag en trok die achteruitlopend over de grond. Eenmaal vol schelpen, spoelde hij het zand af en leegde de inhoud van het net met een handige zwaai in de kar. Dit ging zo door tot de kar was volgeladen met ongeveer 500 kilo schelpen.
De visser was intussen behoorlijk nat geworden. Vooral op koude dagen betekende dat afzien. Maar dan moest de terugweg nog beginnen. Eerst met de zware kar omhoog het duin op, gevolgd door de moeizame route over de Slag, een drie kilometer lang karrenspoor in het mulle zand. De schelpenvissers moesten het spoor zelf onderhouden, maar dat was niet altijd een succes schreven de kranten aan het begin van de 20ste eeuw. Overigens konden ze de hellende gedeelten van de toen inmiddels verharde weg niet gebruiken, omdat ze daar hun karren – die geen rem hadden – door de geringe rolweerstand niet onder controle hielden. Eenmaal bij een losplaats, bijvoorbeeld aan de Schulpsloot, stortte men de schelpen in afwachting van verder transport per schip. Het storten was trouwens gemakkelijk. Men nam het achterschot van de laadbak, spande het paard uit en kiepte de kar achterover.
Gezien de werkwijze in de branding werd een schelpenvisser in Katwijk ook wel baggeraar of baggerder genoemd. In Wassenaar leken alternatieve beroepsnamen meer geïnspireerd door de kenmerkende schelpenkar. Naast schulpvisscher zijn woorden als karreman, schulprijder en schulpvoerder regelmatig in Wassenaarse documenten gebruikt als beroepsaanduiding.
Door toepassing van nieuwe grondstoffen in de cementindustrie nam de vraag naar schelpen in de 20ste eeuw geleidelijk af. Het handmatig verzamelen werd steeds minder rendabel en de belangrijkste afnemers van de schelpen, de kalkbranderijen in Rijnland, werden successievelijk gesloten. In de jaren 1930 stonden in de adresboeken van Wassenaar nog vier schelpenvissers: J. van den Barselaar, J. Beijersbergen, P. Kortekaas en J.A. van Noort. De eerste drie afkomstig uit families die al vele generaties lang betrokken waren bij de schelpenvisserij. Twee decennia later was het beroep schelpenvisser uit de Wassenaarse adresboeken verdwenen.
Albert Clobus
Aan het werk in de branding bij Noordwijk. De kar is al bijna afgeladen. Links van het paard trekt de achteruitlopende schelpenvisser zijn net nog een keer vol (prentbriefkaart uitgave Weenenk & Snel 1925, collectie auteur).