Bij het opruimen van mijn archief kwam ik een map met krantenknipsels tegen met artikelen van lokaal historicus, rijksambtenaar en gemeenteraadslid L.G. Oosterling. Hij verzorgde vanaf 1964 de rubriek ‘Historisch Wassenaar’ in De Wassenaarder. Zijn twaalfde en volgende artikelen gaan over Jan Stouten, een van de vier barbiers (kappers) die ons dorp rond 1900 rijk was.
Stouten was wat je noemt een ‘bekende Wassenaarder’, een man klein van stuk, met een opgewekt karakter. Hij stond aan de wieg van een Wassenaarse kappersdynastie: ook zijn zoon, kleinzoon en achterkleinzoon werden kapper. Achterkleinzoon Jan Stouten bestiert in onze dagen de befaamde kapperszaak ‘Beetje Stout’ in de Van Hogendorpstraat.
Zo luxe als ‘Beetje Stout’ is, zo sober was het kapperszaakje waar overgrootvader Jan Stouten zijn klanten rond 1900 ontving. Dat was gevestigd in een klein en laag huis aan de Schoolstraat (ter plaatse van het huidige nr. 51). Volgens Oosterling bestond die kapperszaak uit één bescheiden vertrek, de scheerkamer, waarin een scheerstoel stond. Later kwam daar nog een stoel bij, die bestemd was voor ‘de inzeper.’ Verder stond er een kast met scheerbenodigdheden, zoals zeep, doeken en enkele flesjes eau de cologne. Schone doeken lagen ook al klaar op enkele planken en er was tevens een plank met tabakswaren: Stouten verkocht ook tabak, sigaren en pruimtabak. Achterin de kamer stond een grote kachel en rechts stonden banken en stoelen voor de wachtende klanten. De vloer van rode plavuizen werd door de vrouw van de kapper, Johanna Stouten-Altorf, met schoon wit zand bestrooid. Zij waste de doeken en werkte ook mee met het uitnemen van kledingstukken.
Jan Stouten kon niet leven van zijn kapperszaak alleen. Hij was ook kleermaker en erwtensnijder. Het repareren van kleding gebeurde op de zolderverdieping. Die was te bereiken via een houten trap die in het midden van de scheerkamer stond en die kon worden opgetrokken. In de kapperszaak werd dag en nacht doorgewerkt. Met name op de zaterdagavond was het druk en werkte Jan vaak door tot in de kleine uurtjes. In de zaak ontstonden vaak levendige discussies en soms werd de barbier het mikpunt van plagerijen. Toen ene Bart Noordover te ver ging met jennen, nam Stouten zijn tabakspruim uit z’n mond en wierp die met kracht naar de boosdoener. Helaas kwam de pruim terecht in een open kistje met sigaren, die daardoor onverkoopbaar werden.
Johannes Stouten, zoals hij voluit heette, was geboren op 30 april 1859 in Alkemade, zo lezen we in de officiële stukken van de burgerlijke stand. Hij verloor als snel zijn ouders en werd ondergebracht bij een pleeggezin. Zijn jeugd was triest. Naar verluidt werd hij geregeld door zijn pleegouders in een kelder opgesloten. Hij werd min of meer gedwongen om zich te bekwamen in het kleermakers- en barbiersvak, hoewel hij daar eigenlijk een hekel aan had. Zodra hij dat kon, trok hij de wijde wereld in, om tenslotte in Wassenaar terecht te komen. Hier vond hij onderdak bij het arbeidersgezin Altorf dat aan de Schouwweg woonde. Hij ging aan de slag als kleermaker in Leiden en kreeg ondertussen verkering met een dochter van zijn gastgezin. Op 13 november 1884 verschenen kleermaker Johannes Stouten, oud 25 jaar, en dienstbode Johanna Altorf, oud 20 jaar, in het raadhuis aan de Langstraat om zich in de echt te laten verbinden. Het was niemand minder dan de burgemeester zelf, Baron van Rhemen van Rhemenshuizen, die hun jawoord aanhoorde en de trouwakte ondertekende.
In het volgende jaar, 1885, plaatste Jan Stouten als meester-kleermaker een advertentie in het Leidsch Dagblad waarin hij met spoed om een knecht vroeg. Hij werkte waarschijnlijk eerst alleen als kleermaker, tot hij de barbierszaak aan de Schoolstraat begon (wordt vervolgd).
Robert van Lit
Dorpsbarbier Jan Stouten (1859-1929). Foto uit familiebezit