Op dit moment heeft de gemeente Wassenaar een oppervlakte van zo’n 62,50 km² . In het verleden was die oppervlakte aanzienlijk groter. Met name de uitbreidingsplannen van de gemeente Den Haag hebben ervoor gezorgd dat de betreffende gemeentegrenzen gewijzigd werden. Aanpassingen van deze grenzen worden bij wet geregeld. De Gemeentewet functioneert sinds 1807 en vanaf 1811 werden de kadastrale gemeentegrenzen in kaart gebracht. Als voorbeeld zo’n aanpassing van de gemeentegrens tussen Den Haag en Wassenaar rond 1884.

Wanneer de ene gemeente met een voorstel tot grenswijziging komt, gaat de andere gemeente meestal op zoek naar bezwaren. Dat was ook bij deze aanpassing het geval. Het betreft hier in grote trekken een gemeentegrens vanaf het Haagse bos tot aan de kust. Namens de gemeenteraad stuurde burgemeester R.G.S. baron van Rhemen van Rhemenshuizen op 9 oktober 1883 een brief naar de Tweede Kamer der Staten Generaal om die bezwaren kenbaar te maken. Ik noem er enkele. De verandering der grens heeft een zeer grilligen loop en laat het huis ten Bosch, de buitenplaatsen Clingendaal en Oosterbeek bij Wassenaar, maar de toegangswegen tot die plaatsen op Haagsch gebied, waardoor met het oog op politietoezicht moeilijkheden geboren kunnen worden. Deze grens voegt onder andere de buitenplaatsen Oostduin en Arensdorp, de boerderijen het Uilennest en Duinzigt, het vak weilanden tusschen het Haagsche Bosch en den Raamweg en verscheidene warmoezenierderijen [groentekwekerijen, cde.] bij den Haag, tegen het kennelijk karakter in van eene plattelandsche gemeente. Verder gaat de grens dwars door het
’s Gravenhaagsche Bosch en den Leidschen straatweg, tot in de sloot langs de zuidzijde van den Benoordenhoutschen weg. Van daar loopt de grens in noordelijke rigting naar de vlakte van Waalsdorp en daar oost ombuigende loopt de grens aan op strandpaal 99 in de Noordzee. Hierdoor zou de gemeente Wassenaar een te groot verlies aan grond lijden, [ongeveer 6 km², cde] waardoor het aanzien der gemeente afbreuk zou gedaan worden.
(De echte liefhebbers onder u moeten er maar eens een kaart bijpakken.)

Alleen bezwaren uiten was uiteraard niet verstandig en mede daarom kwam men met een tegenvoorstel. Overwegende, dat wanneer de bevoegde macht van oordeel mogt zijn, dat eene grensverandering op enkele punten wenschelijk is, die in het belang van ’s Gravenhage en Wassenaar zou kunnen worden gevonden, als vergoeding aan Wassenaar af te staan een deel der Veen- en Benoordenhoutsche polder. De grenswijziging die uiteindelijk de voorkeur kreeg komt aardig overeen met de huidige grens tussen Den Haag en Wassenaar, al zijn er in een later stadium nog enkele correcties aangebracht. Zo ligt het Huis ten Bosch vanaf 1907 in z’n geheel binnen de gemeentegrens van Den Haag. Tot slot het begin van de omschrijving van deze wet: Wij Willem III, bij de gratie Gods, Koning der Nederlanden enz. enz. Alzoo, Wij in overweging genomen hebben, dat het noodig is de grensscheiding tusschen de gemeenten ‘s-Gravenhage en Wassenaar te wijzigen…

Carl Doeke Eisma