Wie tussen 1788 en 1791 een paar gezonde jongens op de wereld zette, liep in de Franse jaren de kans ze allemaal kwijt te raken. Napoleon riep de ene na de andere jaargang op voor zijn leger.

Goed, wie een oudere broer in actieve dienst had, werd in eerste instantie ontzien. Zo kreeg Pieter Nell (1789) van Bellesteijn een plaatsje aan het eind van de reservelijst, omdat zijn broer Coenraad (1788) al bij het 125^e regiment zat. Maar Napoleon zou nogal snel door zijn soldaten heen raken en dus zijn reservisten gaan aanspreken.

Pieter stak twee koppen boven zijn oudere broer uit. Hij was blond, had een scherp gezicht, met blauwe ogen. En ook al was zijn gezicht door jeugdpuisten wat aangetast, hij was naast zijn kleine, donkere, kortademige broer een opvallende verschijning. Hij had een zwierige hand van schrijven en was een behendige ruiter. Een jongeman met ambities. Zoveel zelfs dat hij zich op zijn 20^ste liet inschrijven in het registre civique. Om toegang te hebben tot openbare functies. De nieuwe Franse overheid mocht weten dat Pieter Nell bestond.

Coenraad, die geprobeerd had zich achter de rug van zijn vader te verbergen, marcheerde in Rusland. Pieter die in het volle licht getreden was, mocht voor het departement als commis de prefecture, als een soort klerk dus, aan de slag in Rijpe Wetering. Zo kwam het dat Coenraad in de Russische winter van 1812 kapot ging en Pieter met zijn zwierige pen naast de kachel zat. En toen Pieters beurt toch kwam, had hij opnieuw geluk. De gedeukte Napoleon had na het Russische debacle toch weer grote mannen te paard nodig, die voor hem salueerden. Mannen zoals Pieter Nell.

Dus kreeg de forse boerenzoon op 12 februari 1813 een mooi uniform met een rij knopen van kin tot navel, een pluim op zijn hoed en en paard onder zijn kont en mocht hij in het corps du garde voor Napoleon in galop.

Hij kwam pas in april 1814 weer terug. Ongedeerd. Was hij eerder teruggekomen, dan had hij linea recta de landmilitie van het nieuwe koninkrijk in gemoeten. Want ook al hadden zijn leeftijdsgenoten hun militaire portie wel gehad: dienstplicht was dienstplicht en wie niet onherstelbaar beschadigd was, moest opnieuw marcheren.

Pieter ontsprong die gedwongen dans, en toen hij voor zijn huwelijk in 1817 aan de burgemeester moest uitleggen waarom hij niet in de landmilitie had gediend, schreef de gouverneur van Zuid Holland, Jhr. Frederic Auguste van Leyden zelf, een briefje met een ontheffing, zodat Pieter kon trouwen met Gerritje van Blombergen. Hij zette zijn zwierige handtekening en vertrok met zijn bruid naar Rotterdam, waar hij pakhuisbaas werd.

Wassenaar was altijd al te klein voor hem geweest.

Mathijs Deen

Handtekening van Coenraed Nell, 1813. Gemeentearchief Wassenaar, Oude Archieven, inv. nr. 1581.

Handtekening van Pieter Nell, 1817. Gemeentearchief Wassenaar, huwelijksacte, 29 mei 1817.