Ik neem aan dat we het met elkaar eens zijn dat Wassenaar een dorp is. Toch is het niet zo eenvoudig om het verschil tussen een dorp en een stad aan te geven. Gaan we van het aantal inwoners uit of van de vraag of er ooit stadsrechten verkregen zijn?

Juridisch is dit probleem overigens opgelost. De wet spreekt alleen nog maar van gemeenten. Naast deze drie mogelijkheden om aan te geven op welke manier mensen bij elkaar wonen zijn er nog wel meer. Denk maar aan woorden als gehucht en buurtschap. Over deze laatste mogelijkheid wil ik het met u in de rest van mijn verhaal hebben. Een buurtschap was een plek waar een gering aantal mensen zich vrij kon vestigen. Deze plek had wel een eigen naam, maar een echte kern ontbreekt. Zo zult u er bijvoorbeeld geen kerk of markt vinden. U moet in ons dorp denken aan: Maaldrift, Rijksdorp en Den Deijl. Het gaat mij dan vooral om dit laatste buurtschap, ook al omdat hier de laatste tijd veel over geschreven wordt. Na jaren van verwaarlozing lijkt het erop, dat het gebied rond één van de toegangswegen tot ons dorp eindelijk eens aangepakt gaat worden.

Den Deijl

Het gaat hier om een oude buurtschap, gelegen aan de Rijksstraatweg, ten noorden van de Lange Kerkdam. Rond 1500 stond er al een hofstede met de naam Ten Deijl. Deze benaming zou kunnen wijzen op het feit dat de weg zich daar splitste of deelde. Zowel in de straatnaam Deijlerweg als in die van diverse herbergen die hier ooit stonden, is de naam nog terug te vinden. Ik ben op zoek gegaan naar die herbergen en dat bleek geen eenvoudige zaak. Zo kwam ik namen als de Nieuwe Deijl en de Oude Deijl en Mecklenburger Hof tegen. In diverse publicaties over ons dorp wordt een en ander uit de doeken gedaan. Ik heb uiteindelijk gekozen voor de uitleg die G.J. van der Mark geeft in: Boerderijen en oude gebouwen van Wassenaar (1943). Ik beperk me tot een tweetal herbergen hoewel er meer gestaan hebben. Ook boerderijen waar koffie geschonken werd voor passanten kregen al gauw die naam. Wat de schrijfwijze van Den Deijl betreft gebruik ik consequent deze schrijfwijze, ondanks het feit, dat Den Deyl ook voorkomt.

"Sedert onheugelijke jaren stond er op de hoek van de Kerkdam en de Heerweg een boerenherberg, de Rozenboom genaamd", zo lees ik. (Heerweg is de oude naam van de Rijksstraatweg) In 1891 is deze herberg afgebroken en vervangen door een koffiehuis met de naam la Nouvelle Maison den Deijl. Enkele jaren later werd de naam Den Nieuwen Deijl al gebruikt. Vanaf de jaren 1920/1930 werd een groot deel ervan gebruikt als garage en autoshowroom. De stal en het koetshuis bleven echter in gebruik als koffiehuis en kregen de naam Café de Nieuwe Deijl. Een jaar of zeven geleden kwam er een eind aan de exploitatie hiervan. De gemeente heeft dit pand aangekocht en de vraag is nu, wat gaat hier mee gebeuren? Restaureren of vervangen? In het andere gedeelte bevindt zich sinds een jaar of drie een meubelzaak.

Ten noorden hiervan bevond zich een boerderij die onder andere als koffiehuis gebruikt werd. In 1855 vond er een ingrijpende verbouwing plaats en het pand kreeg de naam 't Huis ten Deijl. Later - rond 1905 - werd de naam veranderd in Mecklenburger Hof. Ook deze naam werd weer gewijzigd en wel in De Grooten Ouden Deijl. In 1976 is dit pand afgebrand.

U ziet het, een ingewikkeld verhaal. En nu maar hopen, dat de aanpak van dit gedeelte van ons dorp met een interessant verleden, tot een verrijking van ons toch al fraaie dorp gaat leiden.

Carl Doeke Eisma

Huis ten Deijl, A. Schoenmaker (1728)

De Historische Vereniging Oud Wassenaer heeft getracht de rechthebbenden van afbeeldingen te achterhalen. Degene die de auteursrechten hierop heeft, wordt daarom uitgenodigd met de secretaris contact op te nemen. Voor de duidelijkheid in relatie tot de tekst zijn enkele foto’s bewerkt.