Eén van de mooiste kunstboeken die ik in mijn boekenkast heb staan, geeft een overzicht van het werk van de schilder Jan Mankes. Dit boek is in 1923 uitgegeven door Johannes Antonius Alanus Maria van Es (1889 tot 1965). Hij was kunsthandelaar, uitgever van kunstboeken en hij schilderde zelf ook, vooral portretten, landschappen en stillevens. Van 1924 tot 1951 heeft hij in ons dorp gewoond en over deze periode van zijn leven wil ik u het een en ander vertellen.
De Rietvink
In 1916 gaf de koopman in machinerieën woonachtig in Den Haag, J.S. Prinsse, opdracht aan de Exploitatiemaatschappij Groot Haesebroek te Wassenaar om een landhuis te bouwen. De architecten Th. Wouters en J.J. Brandes ontwierpen dit landhuis in Engelse stijl op het adres Beukenlaan 7, nabij de Stoeplaan. Het kreeg de naam de Rietvink. Hij woonde hier van 1917 tot 1924. In dat jaar kocht Johannes van Es dit fraaie landhuis en hij gaf de architect Jan van der Lip de opdracht om het uit te breiden met een schilderijenzaal. Een deel van het dak van dit bijgebouw werd in glas uitgevoerd zodat de schilderijen beter tot hun recht kwamen. Op 6 februari 1924 verhuisde Johannes samen met zijn vrouw en dochter vanuit Utrecht naar Wassenaar. Op 7 juni van dat jaar werd de kunstzaal officieel geopend door de toenmalige burgemeester, Jhr. Storm van ‘s-Gravezande. Hij zei onder andere: “Een kunstenaar denkt wel niet in de eerste plaats aan geld, maar hij en zijn gezin moeten toch leven. De kunstkooper nu is de trait d’union tusschen publiek en schilder, zoowel materieel als geestelijk. Hij moet het publiek leeren zien. Hij moet een goede zaal hebben. De nieuwe zaal is zeer zeker een aanwinst voor Wassenaar, hij is mooi en ruim en licht.” Tijdens de openingstentoonstelling werd werk van de Haagse School getoond. In deze tentoonstellingsruimte werden ook lezingen van hoog niveau gehouden. In 1927 werd in de maand mei een keuzetentoonstelling van het werk van Jan Mankes ingericht. Johannes was een van de eersten die het belang van het werk van Mankes inzag en mede daarom gaf hij enkele boeken over deze schilder en zijn werk uit.
In de loop der jaren kom ik de naam van Johannes van Es in diverse bestuursfuncties in ons dorp tegen, zoals in het comité dat de historische optocht organiseerde die in nummer 430 van deze rubriek beschreven is. Ook politiek liet hij zich niet onbetuigd. Zo kwam ik in Het Vaderland de volgende tekst tegen: “Ondergeteekende stelt voor aan allen, die sympathie willen betuigen met het streven van de Oostenrijksche regeering en vooral als protest tegen de Nazi-terreur en de lugubere vermoording van den Rijkskanselier dr E. Dollfuss, op den dag der begrafenis onze vlag halfstok te hijschen. Wassenaar, 26 juli 1934, J.A.A.M. van Es.”
In 1948 is het adres Beukenlaan 7 veranderd in Groen van Prinstererlaan 13. Tot 26 september 1951 heeft Johannes op dit adres gewoond en in 1965 is hij in Arnhem overleden. Het huis de Rietvink staat op de lijst van Rijksmonumenten. Vooral het feit dat er een particuliere tentoonstellingsruimte aanwezig is, wordt uiterst zeldzaam genoemd.
Carl Doeke Eisma
Een portret van Johannes van Es, in 1949 geschilderd door Sierk Schröder.
De Historische Vereniging Oud Wassenaer heeft getracht de rechthebbenden van afbeeldingen te achterhalen. Degene die de auteursrechten hierop heeft, wordt daarom uitgenodigd met de secretaris contact op te nemen. Voor de duidelijkheid in relatie tot de tekst zijn enkele foto’s bewerkt.