Een van de eerste gebouwen die door de Wassenaarse gemeenteraad op de gemeentelijke monumentenlijst werden geplaatst, is de villa Schouwenhoek, Schouwweg 102. Met zijn typische puntgevels en de kolossale rieten kap is Schouwenhoek een opvallende en beeldbepalende verschijning aan de Schouwweg, dicht bij de Stoeplaan. Weinig mensen zullen weten dat dit toch alleszins riante pand ooit is gebouwd als vakantiehuis. Het was de gefortuneerde Amsterdamse koopman Carl J.H. Berlage die in 1917 de Wassenaarse architecten Co Brandes en Johan Wouters opdracht gaf om het huis te bouwen. Berlage was in 1907 gehuwd met Anna van der Togt. Het echtpaar had vijf kinderen. In de binnenduinen langs de Schouwweg verrees een opvallend huis met een grote tuin, waarin op de hoek van de Oud Wassenaarseweg een (nog bestaande) tuinkoepel werd geplaatst. Opvallend is dat het huis niet werd voorzien van een koetshuis of een garage. Wel verrees ten noorden van het huis een vierkant gebouwtje dat was bedoeld als rijwielberging.
In 1928 brandde Schouwenhoek af. In opdracht van W.J. Hasekamp maakte architect Brandes nieuwe tekeningen ten behoeve van de herbouw. Vanwege de brandveiligheid maakte de rieten kap plaats voor een dak dat bedekt was met daktegels. Het huis kreeg nu wel een garage, die door middel van een nieuwe vleugel met het huis werd verbonden.
In 1936 betrok mr. A.F. Lodeizen met zijn gezin de villa. Zijn jong gestorven zoon Hans Lodeizen kreeg bekendheid als dichter. Toen de familie Lodeizen rond 1991 besloot haar bezit van de hand te doen, meende de gemeente Wassenaar er goed aan te doen het pand een beschermende status te geven, aangezien men vreesde voor de toekomst. Het huis stond al geruime tijd leeg en raakte langzamerhand in verval. De nieuwe eigenaren hebben er vervolgens vele jaren over gedaan om het gebouw gerestaureerd te krijgen. Na lang delibereren werd binnen de gemeentelijke Monumentencommissie besloten om toe te staan dat de rieten kap weer terugkeerde. Het geeft het huis in ieder geval een opvallend aanzien. Jammer is wel dat bij de restauratie het oorspronkelijke interieur grotendeels verloren is gegaan. Modern comfort eiste zijn tol. Gelukkig is aan het uiterlijk weinig veranderd. Bijzonder aan deze villa is ook dat niet alleen alle bouwtekeningen bewaard zijn gebleven, maar ook de schetsen die hieraan voorafgingen. Ze berusten in de Collectie Brandes in het Haags Gemeentearchief.
Robert van Lit
Villa Schouwenhoek aan de Schouwweg. Ansichtkaart ca 1920.