Zoals veel Wassenaarders nog wel weten, werd de korenmolen in ons dorp vaak de molen van Mansvelt genoemd. En al is de man, waar bovenstaande kade naar vernoemd is, wél in deze molen geboren, molenaar was hij niet.
Nicolaas is op 30 juli 1852 als oudste van 8 kinderen geboren. Zijn ouders waren Cornelis Mansvelt, de molenaar, en Alida van Egmond.
Hij heeft in de Schoolstraat op de lagere school gezeten, was kwekeling in ’s Gravenhage en heeft zijn opleiding tot onderwijzer in de Klokkenberg te Nijmegen afgerond. Op 19 jarige leeftijd ging hij in Harlingen op een school werken en in de avonduren studeerde hij voor de akten Frans en Duits. De curator van een gymnasium in Stellenbosch, ds. Frans Lion Cachet ging in ons land op zoek naar een leraar moderne talen en zo kwam Niocolaas in Zuid-Afrika terecht. In 1874 ging hij in Stellenbosch werken en al snel werd duidelijk, dat hij een begaafd pedagoog was. Al in 1879 kreeg hij de titel van professor ondanks het feit, dat hij geen universitaire studie gevolg had. Hij verzette zich sterk tegen de Engelse en Amerikaanse invloed en had begrip en bewondering voor de Afrikaanse talen. In 1884 verscheen er een boek van zijn hand, getiteld Proeve van een Kaapsch-Hollandsch Idioticon, met toelichtingen en opmerkingen betreffende land, volken taal. Het gaat hier om een woordenlijst waarmee hij zowel zijn moedertaal als het Zuid-Afrikaans onder de aandacht wilde brengen. De invloed van het Engels omschreef hij als volgt: “Vele Engelse woorden worden uit traagheid of uit een beklagenswaardige modezucht gebruikt.” [Dat is naar mijn bescheiden mening vandaag de dag nog steeds het geval. –cde-] Tijdens een verlof in Nederland leerde hij zijn latere vrouw Dorothée Schussler kennen. Ze kregen 11 kinderen, waarvan er 2 op jonge leeftijd zijn overleden. In 1891 werd hij op verzoek van Paul Kruger minister van onderwijs. Hij ontving zowel een eredoctoraat in de Letterkunde – 1894 te Utrecht - als in de Opvoedkunde – 1931 Stellenbosch - . In 1900 werd hij met zijn gezin door de Engelsen Zuid-Afrika uitgezet. Tot 1912 heeft hij in Utrecht gewoond en later in Haarlem. Hier is hij op 2 februari 1933 overleden. Zelfs nu nog wordt de naam Nicolaas Mansvelt in Zuid-Afrika geëerd!
In 1902 was Nicolaas één van de deelnemers aan het Nederlandsch Taal- en Letterkundig Congres te Kortrijk, zoals uit het bijgevoegde briefje blijkt. Hij logeerde in een plaatsje dat vlak in de buurt ligt: Iseghem. Tegenwoordig wordt dit geschreven als: Izegem.
Carl Doeke Eisma