“Deze villa werd in de oorlog leeggeroofd. Nu weten we wat er weg is”, kopte de gezaghebbende NRC op 25 november vorig jaar. En op 1 december: “Elk geroofd lepeltje staat op de lijst”. Verrassende verhalen van de hand van Gretha Pama, het resultaat van een interview met historica Judith Niessen die hier onderzoek naar deed op verzoek van de achterkleinkinderen van de man die De Wiltzangk in 1922 kocht, met zijn gezin in 1939 naar Nice vluchtte en daar in 1941 overleed. We hebben het dan over de succesvolle joodse zakenman Samuel van den Bergh die met zijn bedrijf mede aan de basis heeft gestaan van multinational Unilever. De familie Van den Bergh was geparenteerd aan de eveneens bekende Daniël Wolf die in 1937 landgoed Groot Haesebroeck kocht.
Na een decennia-durende stilte (alleen onderbroken door de verschijning in 1995 van het monumentale werk ‘Wassenaar in de Tweede Wereldoorlog’) is het breed uitgemeten NRC-verhaal als de bekende steen in de vijver. Dat hebben de broers Willem en Herman Brinkman (geboren resp. 21 oktober 1941 Wassenaar en 4 maart 1946 Deventer) ervaren.
Immers, enkele jaren geleden besloten zij na enige aarzeling de sectie Bijzondere Rechtspleging van het Nationaal Archief te raadplegen. Zaten er wellicht dossiers in over hun vader die het grootste deel van de oorlog had doorgebracht in Wassenaar en in die periode lange tijd de verantwoordelijkheid had voor de dagelijkse gang van zaken in en rond De Wiltzangk en Groot Haesebroeck?
Ja, die dossiers waren er, nog niet eerder ingekeken en zij werpen een scherper licht op de gebeurtenissen in de oorlog rond beide villa’s. Gezegd moet worden dat de resultaten van hun onderzoek naar de rol van hun vader de beide broers een onaangename blos op de wangen heeft gebracht. Gebleken is – slechts af en toe aangegeven door hun al lange tijd geleden overleden vader – dat Henri Brinkman vanaf het begin van de oorlog als “Hofmeister” voor Luftwaffe-generaal Friedrich Christiansen had gewerkt. Brinkman kende Wassenaar goed omdat hij achtereenvolgens als butler werkte voor bekende families op Huize Voorlinden (Loudon), huize De Vrije Blick (Sandberg) en Groot Haesebroeck (Wolf).
“Ik heb van elke bekende nazi de hand geschud, behalve die van Hitler zelf”, vertelde Henri Brinkman wel eens in zijn gezin. Dat blijkt ook uit de dossiers over hem die bij Bijzondere Rechtspleging liggen. Uit die dossiers blijkt dat niet alleen Groot Haesebroeck als vergaderstek van de Luftwaffe-generaal Christiansen werd bezocht, maar dat de Duitse gasten altijd ondergebracht werden in De Wiltzangk. Brinkman sr. kreeg als “Hofmeister” in beide gevallen de verantwoordelijkheid voor de gang van zaken. Hij stuurde het vrijwel complete personeelsbestand op Groot Haesebroeck aan (één personeelslid nam ontslag na de komst van de Duitsers) en twee kamermeisjes op De Wiltzangk.
Welnu, de dossiers zorgen ervoor dat onze kennis van de Duitse bezetting van Groot Haesebroeck en De Wiltzangk wat extra kleur meekrijgt. Tot aan de komst van Christiansen op 2 juni 1940 op het landgoed Groot Haesebroeck vertellen de dossiers het verhaal dat ettelijke keren hoge Duitsers onaangekondigd binnenvielen en allerhande zaken meenamen. Brinkman sr. in zijn verklaringen: “Radiotoestellen, boeken, tekeningen enz.” En hij laat noteren: “Op een zondag verscheen er een Duitse burger die zich Herr Steinpatz noemde. Hij liet zich vergezellen door enkele dames en zij namen ondanks mijn bezwaren van alles uit de inventaris mee. De dag daarop kwam Steinpatz terug en vorderde een 12 cylinder Packard die volgestouwd werd met meegenomen bezittingen van de familie Wolf.” Later bleek dat de naam Steinpatz volstrekt onbekend was bij de Duitsers…(wordt vervolgd)
Willem Brinkman