De Raaphorstlaan dankt zijn naam aan een rond 1230 gesticht kasteel. Dit kasteel is in de 2e helft van de 18e eeuw gesloopt. Ruim vier eeuwen lang is het bewoond geweest door een lid van de familie Van Raephorst en over één van hen wil ik u iets meer vertellen en wel over Gerrit van Raephorst.
Wanneer Gerrit geboren is, heb ik niet kunnen achterhalen, maar wel dat hij in 1524 in Den Haag onthoofd is. De reden hiervan was het feit dat hij iemand tijdens een ruzie ernstig verwond heeft met de dood als gevolg. Hoewel dit al ernstig genoeg is, ga ik het over iets anders hebben. Hij heeft een jong meisje geschaakt met alle gevolgen van dien. Dit heeft kennelijk tot de verbeelding gesproken want in Het oudt Haerlems liedeboek dat rond 1640 verschenen is, wordt hier aandacht aan besteed. Omdat vrijwel altijd zijn kant van dit verhaal belicht wordt, ga ik een poging ondernemen om het van haar kant te bezien
Catharina de Grebber was pas 13 jaar toen ze in 1509 (soms wordt ook als jaartal 1508 vermeld) door Gerrit van Raephorst - samen met enkele gewapende handlangers - werd geschaakt toen ze met haar ouders vanuit Leiden op weg was naar de kerk in Wassenaar. Hoewel ze om hulp schreeuwde lukte het hem toch om haar mee te nemen naar Sassenheim en vervolgens naar Leimuiden en hier trouwden ze nog dezelfde dag in de parochiekerk. Na zo'n vijf maanden keerde ze terug naar haar ouders, onder andere om hen te overreden geen proces tegen Gerrit aan te spannen en na enige tijd keerde ze weer naar Gerrit terug. Veel blijft onduidelijk. Hoe lang zijn ze bij elkaar gebleven, zijn er kinderen uit dit huwelijk geboren, is Catharina met haar instemming geschaakt? Wél is duidelijk dat Gerrit op 1 maart 1510 door het Hof van Holland werd veroordeeld tot verbanning uit Holland, Zeeland en West-Friesland en bovendien werden zijn goederen verbeurd verklaard. In 1515 is een deel van dit vonnis herroepen. De verbanning en verbeurdverklaring werden opgeheven, maar de verkrachting van Catharina werd alsnog bestraft. Hij moest blootshoofds en in linnen gekleed zowel het Hof als de ouders om vergiffenis smeken en bovendien moest hij in de kerk in Wassenaar een glasraam laten plaatsen met het opschrift: "Dit glas is alhier doen maken uit condemnatie [veroordeling -cde-] van den Hove van Hollandt, bij Gerrit van Raaphorst in beteringe van de vrouwenschaak bij hem gedaan." Dit raam is helaas vergaan, wellicht tijdens de zware beschadiging van de Dorpskerk in 1573.
Overigens is het wel zo, dat naar Middeleeuwse begrippen een meisje van dertien jaar niet te jong was om te trouwen. Een artikel in de Gooi- en Eemlander van 5 januari 1926 dat over ditzelfde onderwerp gaat, eindigt met de zin; "Men ziet uit een en ander, dat het Huis te Raaphorst de zetel geweest is van een geslacht, dat veel van zich heeft doen spreken." Wie ben ik om dat tegen te spreken?
Zie ook: Wassenaarse Oudheden, 1978, Robert van Lit
Carl Doeke Eisma
't Huys Raaphorst van Achteren, A. de Haan, 1726.
De Historische Vereniging Oud Wassenaer heeft getracht de rechthebbenden van afbeeldingen te achterhalen. Degene die de auteursrechten hierop heeft, wordt daarom uitgenodigd met de secretaris contact op te nemen. Voor de duidelijkheid in relatie tot de tekst zijn enkele foto’s bewerkt.