Deze zomer stond ik op een hete zaterdag in augustus samen met Margaret de Vos van Steenwijk bezoekers te ontvangen, die de opengestelde Dorpskerk kwamen bekijken. Onze Dorpskerk is altijd een bron van historische verhalen over personen, objecten of details aan de kerk zelf. Maar ook direct rond het kerkgebouw dienen de verhalen zich aan. Zo kwam Mirella Kenens melden dat zij achter de kerk een grafsteen had gezien met de inscriptie “uitvinder snorkel”.
Dat moest ik natuurlijk zien en inderdaad: op de grote grafsteen van Jan Jacob Wichers (1894-1983) wordt hij als zodanig vermeld. Wat zoeken op internet en ook het boekje van Peter Ten Arve over de Lange Kerkdam (2013) leverde al snel informatie over de man van de grafsteen. J.J. Wichers stamde uit een voorname Groningse familie die verschillende marineofficieren leverde. Jan Jacob begon zijn loopbaan in Soerabaja bij de Torpedo Dienst. In 1933 deed hij als officier bij de onderzeedienst de uitvinding van de snorkel (een uitschuifbare pijp) voor duikboten. Het dagblad Trouw omschreef de vondst in 1983 als volgt: “Door het snorkelsysteem kunnen onderzeeboten op periscoophoogte onder water varen met gebruik van hun dieselmotoren, doordat via een pijp lucht wordt aangevoerd en uitlaatgassen worden afgevoerd. Op deze manier sparen de duikboten hun batterijen die op grotere diepten worden gebruikt.”
Vanaf 1942 was Wichers Japans krijgsgevangene. In 1946 kwam hij naar Nederland terug en vestigde zich in Wassenaar aan de Lange Kerkdam 77, om later naar nr. 43 te verhuizen. Op het laatst van zijn leven woonde hij in de Burcht. Mooie bevorderingen (uiteindelijk kapitein-luitenant ter zee) en onderscheidingen vielen hem ten deel, maar ook werd zijn uitvinding betwist door schout-bij-nacht J.C. van Pappelendam die zichzelf als geestelijk vader van de snorkel beschouwde. Van het overlijden van Jan Jacob Wichers op 89-jarige leeftijd in Wassenaar wordt gewag gemaakt in een advertentie in NRC-Handelsblad. Daarin wordt zijn crematie aangekondigd op de begraafplaats Nieuw Eykenduynen in Den Haag. Dat geeft het graf op de begraafplaats bij de Dorpskerk wel iets raadselachtigs.
Robert van Lit
Grafsteen Jan Jacob Wichers en zijn echtgenote bij de Dorpskerk. Foto Mariëtte van Lit.