Het einde van de Franse tijd werd ingeluid door de volkerenslag bij Leipzig in het midden van oktober 1813. Napoleon werd verslagen en trok zich terug achter de Rijn. Op 9 november drongen de eerste kozakken binnen in de noordelijke gewesten, gevolgd door de Russische en Pruisische legers. Midden november verlieten de Fransen Amsterdam en Den Haag en eind november landde de Prins van Oranje op het Scheveningse strand. Daarmee waren natuurlijk nog niet direct ook alle Franse militairen het land uit of alle andere oorlogsperikelen voorbij.
Er deden zich een aantal kleinschalige belegeringen voor. Zo werd eind december zwaar gevochten om de vesting Breda, waarbij de Fransen uiteindelijk werden verdreven door de Russische en Pruisische troepen. Breda werd vervolgens voor de geallieerden een belangrijke doorvoerplaats van troepen en voorraden. Ook de gemeente Wassenaar wordt voor de bevoorrading ingeschakeld. Het dorpsbestuur ontvangt van hogerhand een op 18 januari 1814 gedateerde brief, waarin wordt opgedragen om “9 last [en] 24 mudden” haver “zonder verwijl” te brengen naar de vesting van Breda.
Uit een inventarisatie blijkt dat in totaal 53 ingezetenen 50 paarden kunnen leveren, 25 wagens en 123 zakken haver. Onder hen bevinden zich niet alleen boeren en ambachtslieden, maar ook (zeer) gegoede burgers, zoals de heren Twent (De Paauw) en De Lange van Wijngaarden (Oud Wassenaar) en mevrouw Bloijs van Treslong (Oud Clingendael). Op zaterdag 22 januari vertrekt het eerste transport van 103 zakken haver, dat wordt vervoerd door tien voerlieden op acht wagens, elk bespannen met twee paarden. Johannes Borsboom is de voerman die het toezicht heeft. Acht dagen later zijn ze allemaal weer in Wassenaar terug.
Het tweede transport vertrekt op 26 januari en bestaat uit 11 wagens met 108 zakken. De gemeente had het tekort aan Wassenaarse haver aangevuld met de aankoop van haver elders. De heen- en terugweg duurt nu langer dan bij het eerste transport. Pas na 17 dagen is ook de laatste wagen weer terug, maar van in ieder geval deze wagen weten we dat hij in Breda vervolgens nog werd doorgestuurd naar Antwerpen.
Het derde transport, dat de helft kleiner is dan de voorgaande twee en onder toezicht staat van Jan Laarman, is minder succesvol. Ze vertrekken op 2 februari en stranden nog dezelfde dag in Rotterdam, waar ze teruggestuurd worden door de districtscommissaris “vermits de rivieren niet te passeren zijn”. De commissaris verzoekt “geene transporten verder te zenden zolang de passage gestremd is”. Op dat moment had het bijna aanhoudend ruim drie weken lang gevroren en ook vrijwel dagelijks gesneeuwd. Als gevolg daarvan zullen de rivieren last hebben gehad van (te veel) ijsgang, waardoor het gebruik van veerdiensten onmogelijk was geworden.
De Wassenaarders die hun medewerking hadden verleend, kregen netjes hun kosten vergoed door de overheid. Er wordt vrachtloon betaald en de kosten van de zakken haver en van de verteringen door de voerlieden onderweg worden vergoed. Maar ook was er schade: vermiste zakken haver, beschadigde of zelfs vernielde wagens, en paarden die het loodje hadden gelegd als gevolg van de geleden kou en andere ongemakken. Wel was het derde transport het laatste. En misschien leek daarmee de Franse tijd definitief voorbij, zeker toen op 30 maart daaraanvolgend de prins van Oranje in Amsterdam werd ingehuldigd als Soeverein Vorst en de dag daarna de geallieerden Parijs binnentrokken, Napoleon gevangen namen en naar Elba verbanden. Maar dan had Wassenaar gerekend buiten de trouw aan Napoleon van admiraal VerHuell. (wordt vervolgd)
Marry Niphuis-Nell
Bij de afbeeldingen:
De vesting van Breda in 1826. Pentekening van Georg Jooss, tekenleraar aan de KMA. Stadsarchief Breda, id. nr. 19580322.
Mr. Adriaan Pieter Twent. Portret door W.B. van der Kooi. Wikipedia.