Admiraal C. H. VerHuell (spreek uit: Verheul) had in 1812 het opperbevel gekregen over de vlootbasis in Den Helder, dat een van de belangrijkste oorlogshavens van het Franse keizerrijk moest worden. Toen de Prins van Oranje op 30 november 1813 op het strand van Scheveningen aankwam, was dat voor VerHuell geen reden voor overgave. Hij achtte het zijn plicht om vloot en vesting voor het Franse rijk te behouden. Pas nadat Napoleon verbannen was naar Elba en de nieuwe Franse koning Lodewijk XVIII VerHuell hiertoe bevel had gegeven, gaf deze de hem toevertrouwde oorlogsschepen en de vesting Den Helder op. Het was toen inmiddels eind april 1814.
VerHuell en zijn manschappen kregen een vrije aftocht. Op 4 mei 1814 “trok de admiraal met alle krijgsmans eer, met slaande trom en vliegende vaandels, te paard, aan het hoofd der bezetting uit het fort.” VerHuell begeleidde zijn troepen tot een half uur gaans van Den Helder en droeg daar de begeleiding over aan de Franse generaal Mayer. Zelf zou hij vijf dagen later per boot naar Frankrijk vertrekken.
Op 6 mei worden de “Fransche Troupes komende van de Helder” ingekwartierd in Wassenaar. Het gaat om in totaal 695 mannen, 5 vrouwen en 14 paarden. Het was dus bijna uitsluitend voetvolk. Naar militaire rang tellen we één generaal, twee kapiteins-commandant, vijf bataljonscommandanten, 25 kapiteins, 26 luitenanten, 6 onderofficieren van de gendarmes, en 623 “man”. Uit de inkwartieringslijst laat zich afleiden dat de vrouwen hoorden bij de generaal: “1 dame”, bij een bataljonscommandant: “1 dame”, bij een kapitein, twee maal: “1 vrouw” en slechts één maal bij een “man”: “1 vrouw”. Zo was ook het vrouwelijke geslacht netjes ingedeeld naar “rang”.
Er werd duidelijk naar gestreefd om soort bij soort onder te brengen. De wat beter gesitueerde dorpelingen kregen de (onder)officieren toebedeeld. Zo kreeg burgemeester Van Bergen twee kapiteins, pastoor Pouwels twee kapiteins, dominee Van Tricht twee luitenants, schoolmeester Wezel twee luitenants, en wagemaker/aannemer Bart Wensveen twee kapiteins ingekwartierd. En uiteraard werden ook bij de “heren” de hogere rangen ondergebracht; bijvoorbeeld mevrouw Bloijs (Oud Clingendael): twee kapiteins, juffrouw Backer (Backershagen): twee kapiteins-commandant, de heer Van der Staal (Voorlinden): een kapitein en zijn vrouw.
Het past dus helemaal in het patroon dat generaal Mayer met alle égards werd behandeld. Hij wordt ingekwartierd bij de heer Twent, eigenaar van De Paauw en Raaphorst en behorend tot de nationale bestuurlijke elite. De generaal wordt daarbij vergezeld door “1 dame”, “1 domestiek” (knecht, voor hem), en “2 kamers” (kameniers, voor haar).
Per huishouden worden in de meeste gevallen twee personen ondergebracht, een enkele keer vier, en maar liefst 45 keer zes of zeven man. Dit gebeurt in alle gevallen buiten de dorpskern, ofwel “in ’t Ambagt”. Vrijwel zeker betreft dit boerderijen, waar de koeien inmiddels weer de wei in waren en de stallen dus beschikbaar voor een overnachting door soldaten. Zo kregen bijvoorbeeld Gerardus Kok, weduwe Kersbergen en Gerrit Harteveld, allen boeren aan de Veenzijde, ieder zeven man ingekwartierd.
In totaal kregen 215 huizen inkwartiering. Naar schatting telde Wassenaar toen 300 huizen. Dat betekende dat zo’n driekwart van de gezinnen militairen in huis kreeg. Helemaal blij waren de Wassenaarders er misschien niet mee, maar reuring zal het zeker gegeven hebben. Gelukkig duurde het maar kort – waarschijnlijk de volgende dag al marcheerden ze verder, richting Frankrijk. Terug naar hun sterk gekrompen vaderland.
Marry Niphuis-Nell
Lijst van inkwartiering in Wassenaar van 624 man Franse troepen afkomstig uit Den Helder, 6 mei 1814.Gemeentearchief Wassenaar, Oude Archieven, inv