In het rivierengebied waren overstromingen eeuwenlang een vertrouwd verschijnsel. De watersnood van 1820 was een van de ernstiger rampen in dat gebied. Er raakten in totaal ruim 100.000 ha overstroomd, van voorbij de Duitse grens bij Nijmegen in het oosten tot en met de Alblasserwaard in het westen.
Oorzaak was hoog water en ijsgang op de rivieren. Na drie weken vorst viel op 16 januari de dooi in, met van oost naar west een kettingreactie van dijkdoorbraken tot gevolg. Op 26 januari brak de Lekdijk bij Langerak door en overstroomde tenslotte ook de Alblasserwaard. Het zou de laatste keer worden dat de Alblasserwaard geheel blank kwam te staan; het trof meer dan 30 dorpen en ruim 17.000 ha land.
De inwoners van de Alblasserwaard waren op overstromingen ingesteld en konden zich tijdelijk redden op de waterzolders van hun boerderijen, samen met hun vee, of op de hoger gelegen delen in en rond de kerken. Met name na een bezoek van koning Willem I aan de dijkdoorbraak bij Langerak, op 29 januari, kwam er spoedig hulpverlening op gang. Er werd o.a. een collecte georganiseerd, die in Wassenaar 454 gulden opbracht. En er werd voor gezorgd dat het vee uit de Alblasserwaard – het zou zijn gegaan om 1600 stuks - vervoerd werd naar de overige delen van Zuid-Holland om daar tijdelijk ondergebracht te worden.
Het Wassenaarse dorpsbestuur behandelt in zijn vergadering van 4 februari een van hogerhand ingekomen brief. Daarin wordt verzocht om binnen drie dagen op te geven of, en zo ja, hoeveel stuks vee van de getroffen inwoners van de Alblasserwaard in Wassenaar ondergebracht kunnen worden, “het zij om niet, voor zo verre het melk koeijen zijn, het zij voor een gering besteedloon”. Uit een latere brief van de gouverneur blijkt dat het de verzorgers vrij staat om “de kalven van de bij hen geworpen hebbende koeijen, ten hunnen voordeele te verkoopen, ten ware [tenzij] zij hier van ten behoeve der eigenaren vrijwillig afstand wilden doen”. Dat de daaropvolgende melkgift voor de verzorgers was, sprak welhaast vanzelf. De vergadering besluit om de volgende dag in vier ploegen “bij alle de vee houdende ingezetenen dezer gemeente” langs te gaan en “dezelve op te wekken en aan te sporen” tot “deelneming in dit zoo heilzame hulpmiddel”.
Twee dagen later heeft het dorpsbestuur de lijst gereed. Er blijken 49 personen te zijn die bereid zijn in totaal 60 stuks vee op te nemen; de meesten één stuk, een klein aantal twee stuks en één zelfs drie stuks. Eerst na een mislukte dichting van de dijk bij Langerak, eind februari, arriveren op 9 maart 25 stuks vee in Wassenaar. Het gaat om 10 koeien en 15 pinken. Ze zijn afkomstig van boeren in Groot Ammers, Langerak en Brandwijk, en zijn gemerkt met de, in blauwe verf aangebrachte initialen van hun eigenaren.(wordt vervolgd)
Marry Niphuis-Nell