Wassenaar is niet bepaald rijk aan gevelstenen. Een hele mooie, uit 1639, zit in de gevel van de Rentmeesterswoning van het landgoed Raaphorst. In de gevel van het pand Schoolstraat 5 zit een steen met de vermelding dat hier in 1746 de ‘Kleynkinderschool’ werd gesticht. En verder zijn er nog enkele boerderijen met gevelstenen. Onlangs werd een verloren gewaande gevelsteen in Wassenaar teruggevonden. Het is een exemplaar uit 1602 en daarmee is het meteen de oudste gevelsteen in onze gemeente!
Zelf ‘ontdekte’ ik de gevelsteen in de jaren tachtig op een foto in het Wassenaarse gemeentearchief. Deze foto toonde een schilderij van boerderij Oostdael, Rijksstraatweg 189, gemaakt door H.E. Roodenburg. Op het schilderij was de boerderij oud, wat scheefgezakt, en boven de voordeur was een gevelsteen met een leeuw zichtbaar. Jaren later kwam ik bij toeval het schilderij zelf tegen op een verkooptentoonstelling in Pulchri Studio in den Haag. Het bleek 1929 gedateerd te zijn. Ik heb het schilderij gekocht, met name omdat het een uniek document is. Boerderij Oostdael is namelijk in 1930 afgebrand en er is naderhand een moderne boerderij voor in de plaats gekomen. Het schilderij van Roodenburg is de enige afbeelding van de boerderij voor de brand die ik ken.
Een paar jaar geleden kreeg ik uit de nalatenschap van dorpshistoricus A.A.G. van der Kleij een grote hoeveelheid dia’s. Een aantal dia’s toonde historische voorwerpen die in de kelders van raadhuis De Paauw waren opgeborgen. Tot mijn grote verbazing stond tussen die voorwerpen de gevelsteen van Oostdael. Deze vondst viel min of meer samen met het verzoek van burgemeester Van den Muijsenberg aan de Stichting Historisch Centrum Wassenaar om alle historische voorwerpen op De Paauw te inventariseren. Uiteindelijk werd ook de steen door medewerkers van de Stichting aangetroffen. Op een wel heel bijzondere plaats, namelijk in de kruipruimte onder de Burgemeesterskamer! Welke ambtenaar de steen daar, in een nauwelijks toegankelijke ruimte, in het zand heeft gelegd, zal wel altijd een raadsel blijven. Hoe de steen in De Paauw is beland, is evenmin duidelijk. Waarschijnlijk is de bouwkundige en brandweercommandant G.J. van der Mark er bij betrokken geweest. Hij restaureerde meerdere Wassenaarse boerderijen en hij was zeer geïnteresseerd in deze bouwwerken. Hij verzamelde ook ‘oudheden’, met name historische voorwerpen die betrekking hebben op de brandweer. De door hem verzamelde objecten vormen de kern van de collectie van het Brandweermuseum in de kelder van De Paauw. Uit correspondentie tussen Van der Mark en de algemeen rijksarchivaris mr. R. Bijlsma blijkt, dat de gevelsteen zich in de Tweede Wereldoorlog bij ene W. Versteeg in de Kerkstraat bevond. Misschien heeft Van der Mark er naderhand voor gezorgd dat de steen op De Paauw terecht kwam. De steen is voorlopig te zien in de werkruimte van de Stichting Historisch Centrum Wassenaar op de tweede verdieping van raadhuis De Paauw. Op de steen is een rode klimmende leeuw in een wapenschild afgebeeld. Aan weerszijden ervan staan de initialen SJ en het jaartal 1602. De letters staan voor Symon Jacobs, de stichter van boerderij Oostdael. Een afbeelding van deze unieke steen is te vinden in het een dezer dagen verschijnende boerderijenboek van Voorschoten en Wassenaar.
Robert van Lit
