Spiritus et Materia Unum
Helene Kröller
Helene Müller werd op 11 februari 1869 in Duitsland, in een dorpje in de buurt van Essen, geboren. Na enkele jaren vestigde het gezin zich in Düsseldorf, waar haar vader een scheepvaart- en handelsonderneming (met een vestiging in Rotterdam) stichtte.
In 1886 leert ze Anthony George Kröller kennen. Een oudere broer van hem, Willem, had enkele jaren daarvoor het gigantische bedrag van f 100.000 gewonnen in een loterij en met dit geld had hij zich ingekocht bij de firma Müller, die vanaf dat moment Wm. H. Müller en Co heette. Anthony – hij werd Anton genoemd – werd door zijn broer naar Düsseldorf gestuurd om zich in het zakendoen te bekwamen en zo leerde hij Helene kennen.
Op 15 mei 1888 zijn ze getrouwd en na korte tijd naar Rotterdam verhuisd.
Het jaar daarop wordt Willem ernstig ziek en komt de vader van Helene te overlijden. Anton, hij is dan 27 jaar oud, komt hierdoor aan het hoofd van de firma te staan.
Omdat het hoofdkantoor begin 1900 naar Den Haag verplaatst wordt, besluit het gezin – er zijn inmiddels 3 kinderen geboren – in Scheveningen te gaan wonen. In 1906 volgt Helene in Den Haag een cursus bij de kunstkenner Dr. H.P. Bremmer en dit heeft tot gevolg, dat ze kunst gaat verzamelen.
Vier jaar later koopt de familie in Wassenaar het landgoed Ellenwoude. Hoewel het de bedoeling was hier een villa te laten bouwen, besluit men na enkele jaren Groot Haesebroeck te kopen. Op 1 mei 1916 vindt de verhuizing uit Scheveningen plaats en betrekt men het gerestaureerde Groot Haesebroeck. Rond 1930 is deze villa afgebroken en vervangen door een prachtig nieuw gebouw ontworpen door de bekende architect Henry van de Velde. Helene heeft hier met haar man tot mei 1937 gewoond. In dat jaar zijn ze naar Hoenderloo verhuisd. Haar collectie kunstvoorwerpen die aanvankelijk in Den Haag, op het adres Lange Voorhout 1, ondergebracht was, kon vanaf eind 1933 in deze villa, die sinds 1931 Groot Haesebroek heette, bekeken worden.
Al in 1909 had de familie op de Veluwe een vervallen boerderij de Harskamp gekocht. Na een verbouwing werden hier vaak de weekends doorgebracht. Tot 1916 heeft Anton in de omgeving 6800 ha grond aangekocht, het begin van het Nationale Park de Hoge Veluwe, waar onder meer het door H.P. Berlage ontworpen jachthuis St. Hubertus (1920) te bewonderen valt.
De economische crisis (jaren ’30) heeft een streep door de grootse plannen van Helene en haar man gehaald. Op 26 april 1935 komt de Stichting het Nationale Park de Hoge Veluwe tot stand en op 13 juli 1938 vindt de opening van het Rijksmuseum Kröller-Müller plaats.
Op 4 december 1939 overlijdt Helene. Ze ligt begraven in de nabijheid van de Franse berg, vlak bij de plek waar het Grote Museum had zullen komen. Dit museum naar een prachtig ontwerp van Henry van de Velde is door geldgebrek helaas nooit gebouwd. Hiervoor in de plaats is een reserve plan van dezelfde architect uitgevoerd.
Op de grafsteen staat: ik geloof aan het volmaakte van al het gebeuren.
Carl Doeke Eisma