Tijdens de Coronaperiode trokken hele volksstammen de Wassenaarse natuur in. Zij ontdekten er onder andere de schoonheid van het vogelleven. Verrekijkers werden massaal aangeschaft en een nieuwe lichting ‘birdwatchers’ was geboren.

Zelf ben ik al vanaf mijn jeugd gefascineerd door vogels, geïnspireerd door een grootvader die mij in Friesland meenam naar een dijkje met ruim twintig baltsende kemphaantjes. Dat was in april 1973. Kemphaantjes waren toen nog vrij algemeen voorkomend, nu zijn ze in Nederland vrijwel uitgestorven.

Ruim honderd jaar geleden keek men heel anders tegen het verschijnsel vogel aan. Vogels waren toen in de eerste plaats een lekkernij. Rond 1900 hing men nog overal strikken van paardenhaar in bomen en struiken, bedoeld om merels en lijsters te vangen. Als die door de lus vlogen, werden ze door de strop gewurgd. Ook werden lijmstokken in bomen bevestigd. De vastgeplakte vogels kon je er makkelijk vanaf plukken.

Met name in de 18^de en 19^de eeuw werden op grote schaal trekvogels en dan vooral vinken op zogeheten vinkenbanen gevangen. Zo’n vinkenbaan bestond uit een veldje waarop slagnetten lagen, die via een touw vanuit een vinkenhuisje dichtgeslagen konden worden. ‘Vinken’ was een populaire sport bij jong en oud. Universiteiten gaven hun studenten in het najaar vrij om zich te kunnen uitleven op de vinkenbaan. De kunst was om met één slag van het dichtvallende net tientallen vinken te verschalken. De naam ‘Vinkenlust’ van een woonboerderij aan de prins Frederiklaan herinnert nog aan een inmiddels verdwenen vinkenbaan. Verschillende Wassenaarse buitenplaatsen beschikten over een eigen baan. Aan de Vinkelaan bij de Papeweg was bijvoorbeeld de vinkenbaan van kasteel Santhorst gesitueerd.

Bij de buitenplaats Duinrell hoorde ook een vinkenbaan die achter boerderij Duinrell (later de woonboerderij van de familie Van Zuylen van Nijevelt) was gelegen. De administratie van deze baan is bewaard gebleven en is nu te raadplegen in het Nationaal Archief in Den Haag, in het familiearchief van de familie Van Zuylen van Nijevelt. Hier bevinden zich de Jachtlijsten van mr. Dirk baron van Boetzelaer uit de periode 1765 tot 1777 en die van mr. Abraham Jacob van Lennep uit 1794 tot 1811. Bij Duinrell behoorden toen overigens ook de duinvallei Meijendel en de duingebieden Kijfhoek en Bierlap. Jaarlijks werden op Duinrell zo rond de 2.000 vinken gevangen. Een mager jaar was 1801 met slechts 872 vinken, een topjaar 1807 met 3145 vinken. Gemiddeld werden er jaarlijks honderd lijsters verschalkt. Met zogeheten flouwnetten, netten die verticaal tussen twee bomen of stokken hingen, werden houtsnippen gevangen. Dat waren er meestal rond de dertig. Met het geweer schoot men eenden en patrijzen.

In de Wassenaarse duinen is ook vandaag nog een vinkenbaan in gebruik. Hier worden allerlei vogels in de netten gevangen. Die verdwijnen echter niet in de pan, maar krijgen een ring om een poot en worden daarna weer losgelaten. Dit in het kader van wetenschappelijk onderzoek. Zo nu en dan worden er kleine groepjes belangstellenden in het vinkenhuis ontvangen. Je voelt je bevoorrecht als je aan zo’n excursie kunt deelnemen.

Robert van Lit

Vinkenbaan met stenen vinkenhuis. Pentekening door L.W.R. Wenckebach uit het Verkade-album ‘Herfst’ uit 1908.