Tegenwoordig is er af en toe sprake van plannen om de Veenwatering meer toegankelijk te maken voor kanovaarders. Deze moet dan natuurlijk wel op diepte worden gehouden. Dat is bepaald geen nieuw vereiste. In het archief van het Hoogheemraadschap Rijnland trof ik een stuk aan over in het jaar 1592 bestaande problemen met de Veenwatering in Wassenaar, het oude veenstroompje lopende van de “Zijtwende” (de dijk die lag waar nu de N14 ligt) tot aan “de Rijn”, nu de Oude Rijn bij Leiden. Over deze watering had Rijnland niet lang te voren een verordening uitgevaardigd.

Daarin stond onder meer dat de bruggen ten minste een wijdte moesten hebben als die van de brug in de Papeweg, te weten 8 voet en 4 duijm (ca. 2,6 m). En de diepte van het zomerwater moest ook minimaal zijn zoals bij die brug (63 cm). Het lijkt erop dat deze verordening, of de praktische uitvoering daarvan, hebben geleid tot een geschil tussen het Hoogheemraadschap en het dorpsbestuur van Wassenaar. Op 29 december 1592 heeft de dijkgraaf van Rijnland, de heer Pieter van der Does, samen met enkele getuigen een bezoek gebracht aan een flink aantal eigenaren en gebruikers van gronden bij de Veenwatering die “banwercksubject” waren, dat wil zeggen: gronden waar de regels van de verordening voor golden. Uit het officiële verslag dat hiervan is gemaakt door de notaris Dirck van Egmondt, komt het volgende naar voren.

Van der Does en zijn getuigen hebben aan betrokkenen gevraagd of ze er bij de schout, ambachtsbewaarders en kroosheemraden op aangedrongen hadden een proces tegen Rijnland aan te spannen over de verordening van Rijnland. Expliciet wordt daarbij genoemd de plicht tot het wegnemen van de “wedden” (ondiepten) in de Veenwatering. De eerste ondervraagde die in het verslag genoemd wordt is Johan Persijn, de bewoner van het kasteel Persijn dat meteen ten zuiden van de huidige wijk Kerkehout lag. Deze had daarop geantwoord “zijn gelt wel beter te connen emploijeren [gebruiken] dan teghen Dijckgrave ende hooge heemraden te verpleijten” Een ons ook nu nog niet geheel onbekende manier van zeggen. Het dorpsbestuur had blijkbaar ook om een financiële bijdrage in de proceskosten gevraagd.

Ook tal van andere grondgebruikers worden genoemd, onder meer de pachters van de latere Kerkewoning, van de Wilde Zee, van de “woninge van Joncheer Aelbrecht van Raephorst” en van “thuijs te Zanthorst”. Zonder uitzondering zeggen ze geen last (opdracht) tot een proces te hebben gegeven. Wel wordt verschillende keren toegevoegd, dat de Veenwatering vóór het uitbrengen van de verordening en het wegnemen van de ondiepten “qualick [moeilijk] met eene schuijt conde gebruijckt worden”. Anderen benadrukken dit door te zeggen, dat ze hun boot in de zomer niet hadden kunnen “vloten”. Dat laatste woord lijkt wat in onbruik te zijn geraakt, maar iets vlot trekken doen we nog wel, zelfs niet alleen maar boten.

Albert Niphuis